فرق بازار بورس و فرابورس

بازار فرابورس

فرابورس یکی دیگر از بازارهای مالی در ایران است که سهام شرکت ها در آن قیمت گذاری میشود و معاملات صورت میپذیرد. در واقع در بازارفرابورس شرکت های کوچکتر به راحتی پذیرش میشوند.

این بازار وظیفه سامان دهی و هدایت بنگاه های اقتصادی برای تامین مالی خود از طریق بازار بورس را دارد و شرکت ها با ورود به این بازار از تمام مزایای بازار اوراق بهادار میتوانند استفاده کنند.

فرق بازار بورس و فرابورس:

پس از معرفی این دو بازار باید به مقایسه این دو بازار پرداخته تا به شناختی جامع از این دو بازار دست یابیم. این دو بازار 4 تفاوت عمده دارند که شامل:

1-تعداد بازارهای موجود در این دو بازار

2-نحوه پذیرش شرکت ها

3-ساعات معامله

4-شفافیت معاملات

1- تعداد بازارهای موجود در این دو بازار

بازار بورس شامل:

شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار بر اساس میزان سرمایه ثبت شده؛ درصد شناوری سهام؛ میزان شفافیت؛ سودآوری و …. در دو دسته به نام بازار اول و بازار دوم طبقه بندی می شوند

• بازاراول: شرکت هایی که عملکرد خوبی در قبال سهام داران و بازار بورس داشته باشند در این دسته از بازار بورس قرار میگیرند.
• بازار دوم: حال اگر شرکتی عملکرد ضعیف تر نسبت به بازار اول داشته باشند در این گروه قرار میگیرد و در صورتی که عملکرد خود را بهبود بخشد توانایی بازگشت به بازار اول را دارد.

بازار فرابوس شامل:

• بازار اول:  دربازار اول فرابورس علاوه بر سهام شرکتها ، واحدهای صندوق های سرمایه گذاری بانام هم پذیرش و معامله می شوند. همچنین نوسان سهام شرکتها و اوراق پذیرفته شده در بازار اول فرابورس 5 درصد بدون  حجم مبنا پیش بینی شده است .در آن سهام شرکتهایی معامله می شوند که آخرین سرمایۀ ثبت شدۀ آن حداقل ده میلیارد ریال و یکسال از زمان بهره برداری آن گذشته و زیان انباشته نداشته باشد.
• بازاردوم: در این بازار ، صرفا سهام شرکتهای سهام عام پذیرفته می شوند. در این بازار سهام شرکتهای زیانده، تازه تاسیس، شرکتهای سهامی خاص که قصد اجرای افزایش سرمایه و تبدیل به سهامی عام را دارند و شرکتهای کوچک پذیرفته شده مورد مبادله قرار می گیرند .در بازار دوم سهام شرکتهایی معامله می شوند که آخرین سرمایۀ ثبت شدۀ آن حداقل یک میلیارد ریال باشد.
• بازار سوم: بازار عرضه محلی ایمن، شفاف و سودمند برای انجام معاملات عمده اوراق بهاداری است که امکان یا شرایط پذیرش در فرابورس را ندارد. انجام عرضه در این بازار مستلزم گذارندن فرایند پذیرش نبوده و با انجام تشریفات اداری در فرابورس، امکان پذیر است.
• ابزار‌های نوین مالی: انواع اوراق با درآمد تضمین شده از جمله اوراق مشارکت، گواهی سپرده بانکی و …که در زمان پذیرش حداقل سه ماه تا سر رسید آنها باقی مانده باشد قابل پذیرش در این بازار بوده به شرطی که بعد از پذیرش، معامله مجدد آنها منحصرا از طریق فرابورس انجام شود.
• بازار پایه: این بازار شامل شرکت هایی با شرایط زیر است:

1-شرکت‌هایی که به‌دلیل ازدست‌دادن شرایط بازارهای بورس یا فرابورس از بازار مربوطه لغو پذیرش می‌شوند،در بازار پایه درج‌می‌گردد.

2-شرکتهایی که درخواستی مبنی‌بر پذیرش ندارند.

3-شرکت هایی که نزد سازمان بورس ثبت شده‌اند، اما شرایط پذیرش را ندارند.

2-تفاوت در نحوه پذیرش بورس و فرابورس

یکی از اصلی ترین انگیزه های سازمان بورس برای ایجاد بازار فرابورس پذیرش شرکت هایی کوچکتر و جذب سهام آنان به بازارمالی است.یکی از تفاوت های اصلی این دو بازار مالی در نحوه پذیرش سهام شرکت هاست که این روند در بازار فرابورس زمان کمتر به دنبال دارد.

بورس اوراق بهادار تهران

در حقیقت بورس اوراق بهادار تهران همان چیزی است که از آن به عنوان بازار بورس یاد می‌شود. بازار بورس جزء اصلی بازار سرمایه ایران است، چرا که حجم عمده معاملات روزانه در این بازار انجام می‌گیرد. بسیاری از بزرگترین شرکت‌های ایرانی که در صنایع مختلف فعال هستند، در بازار بورس پذیرفته شده و سهام آن‌ها در حال خرید و فروش است. تعداد سهامدار و سرمایه ثبت شده این شرکت­ها بسیار بیشتر از شرکت های فعال در بازار فرابورس است.

به کمک شاخص، می‌توان درک بهتری از ارزش معاملاتی که در این دو بازار انجام می‌شود، به دست آورد. در اوایل مهر ماه سال ۱۳۹۹ شاخص کل بورس که روزانه در اخبار رسمی کشور نیز اعلام می­شود، حدود یک میلیون و پاتصد هزار واحد بوده است. در حالی که در زمان مشابه، شاخص کل بازار فرابورس حدود ۴۰۰ هزار واحد بوده که در نسبت به بورس بسیار کمتر است.

معامله سهام شرکت‌های بورسی، روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ است که البته از ساعت ۸:۳۰ صبح، سفارش‌گیری آغاز می­شود. هم‌چنین محدوده نوسان قیمت سهام در بازار بورس به اندازه ۵ درصد است، بدین ترتیب که در هر روز معاملاتی قیمت سهام حداکثر در محدوده ۵ درصد بیشتر یا ۵ درصد کمتر از قیمت پایه‌ای که بر اساس قیمت پایانی روز قبل محاسبه شده، تغییر می‌کند.

هر نمادی که پس از پذیره­نویسی در بازار بورس پذیرفته می­شود، در اولین مرتبه در بازار اولیه بورس عرضه می­شود که اصطلاحا به آن عرضه اولیه گفته می­شود. عرضه اولیه دارای محدودیت تعداد سهام تخصیص یافته به هر کد بورسی است. پس از عرضه اولیه، سهام مربوطه وارد بازار ثانویه شده که همان بازار متداول بورس است و از این زمان به بعد مانند سایر سهام بورس خرید و فروش می­شود.

فرابورس ایران

بازار فرابورس یا Over The Counter (به اختصار OTC)، در مرتبه‌ای پایین­تر از بازار بورس قرار دارد. علت این امر آن است که شرکت‌های فرابورسی در حقیقت شرکت‌هایی هستند که شرایط لازم برای پذیرش در بازار بورس را نداشته‌اند. مقدار سرمایه ثبت شده، تعداد سهامداران، سودآوری و شفافیت شرکت و چند پارامتر دیگر، عوانلی هستند که تفاوت میان بازار بورس و فرابورس را رقم می‌زنند. شرکت­هایی که نمی­توانند حداقل نیازمندی‌های مورد نظر بازار بورس را برای هر کدام از پارامترهای مذکور تامین کنند، وارد فرابورس می­شوند.

هدف اولیه از تاسیس بازار فرابورس ایران در سال ۱۳۸۷، فراهم کردن امکان ورود شرکت‌های کوچک‌تر و با سرمایه کمتر به عرضه بازار سرمایه بود. شرکت­های فرابورسی این امکان را دارند که بخش کمتری از تمام دارایی­های خود را به چرخه خرید و فروش سهام وارد کنند. پس به جز شرکت­های کوچک و با منابع کم، تعدادی از شرکت­های بزرگ و سودآور که تمایل به اشتراک بخش کمتری از سهام خود در بورس را دارند نیز به بازار فرابورس روی می­آورند.

آیا بورس و فرابورس خود متشکل از بازارهای دیگری خستند؟

بازار بورس و فرابورس هر کدام متشکل از تعدادی بازار زیر مجموعه هستند. شرکت­های متقاضی حضور در بازار سرمایه متناسب با سرمایه و اندازه خود، در یکی از این بازارهای جزئی پذیرش شده و بر اساس عملکرد خود در سودآوری، شفافیت و جذب سهامدار، می‌توانند به گروه بالاتر و یا پایین­تر منتقل شوند.

الف) بازارهای زیرمجموعه بورس

بازار بورس دارای سه بازار زیر مجموعه هست که عبارتند از:

• بازار اول – تابلوی اصلی
• بازار اول – تابلوی فرعی
• بازار دوم

شرکت‌های پذیرفته شده در بازار بورس بر اساس پارامترهایی شامل مقدار سرمایه ثبت شده، تعداد سرمایه، شناوری سهم، شفافیت اطلاعات شرکت و تعداد سهامداران به سه دسته بالا تقسیم می‌شوند. به طور کلی حضور یک شرکت در تابلوی اصلی، تابلوی فرعی یا بازار دوم، به معنای سودآوری بیشتر آن نیست، بلکه بیشتر در روابط میان شرکت­ها و سازمان بورس تاثیرگذار است.

ب) زیر مجموعه‌­های بازار فرابورس

معیار طبقه­‌بندی شرکت‌­ها در بازار فرابورس نیز تقریبا مشابه قواعدی است که در بازار بورس وجود دارد. این طبقه‌بندی عبارتند از:

• بازار اول
• بازار دوم
• بازار پایه

همان طور که مشخص است بازار فرابورس نیز مانند بورس شامل بازار اول و دوم است، هم‌چنین معیار این که شرکتی در بازار اول یا دوم باشد، در بورس و فرابورس تقریبا مشابه است. اما در فرابورس بازاری به نام بازار پایه نیز وجود دارد، سهامی که در بازار پایه فرابورس پذیرفته شده­اند خود در سه دسته قرار می‌گیرند:

• بازار زرد با دامنه نوسان ۳ درصد
• بازار نارنجی با دامنه نوسان ۲ درصد
• بازار قرمز با دامنه نوسان ۱ درصد

به طور کلی شرکت‌های فرابورسی دارای شفافیت کمتری نسبت به شرکت‌های بورسی هستند، به همین دلیل ریسک سرمایه‌گذاری در آن‌ها نیز بالاتر است. از طرف دیگر، شرکت‌های حاضر در بازار پایه فرابورس نیز شفافیت کمتر و ریسک بالاتری دارند. به همین دلایل و به منظور جلوگیری از قیمت­گذاری و نوسانات غیر منطقی، برای تغییرات قیمت سهام این بازار، محدودیت بالاتری در نظر گرفته شده است.

تفاوت شرکت‌های بورسی و فرابورسی چیست؟

همان طور که قبلا گفته شد، شرکت‌های مختلف بر اساس معیارهایی در یکی از زیرمجموعه‌های بازار بورس یا فرابورس پذیرفته می‌شوند. بر اساس این معیارها، شرایطی برای پذیرش شرکت‌ها در بازار بورس و فرابورس تعیین شده است که در جدول زیر قابل مشاهده هستند.

نتیجه‌گیری

در نهایت می‌توان گفت که تفاوت­‌هایی که بین این دو بازار وجود دارد، بیشتر معطوف به شرایط شرکت و ضوابط سازمان بورس است. از منظر سهامداران، صرف حضور در بازار فرابورس یا بورس نمی‌تواند پارامتر مهمی برای خرید و فروش و تصمیم‌گیری‌های مختلف باشد. آن چه باید توسط سهامداران مورد توجه قرار بگیرد، وضعیت مالی شرکت، نمودار تغییرات قیمت و تابلو معاملات است.